De Sfinx aan de Houthavens
De Sfinx markeert de oostelijke toegang tot de Amsterdamse Houthavens. Op het Karlskrona-eiland ontwierp Hoogeveen architecten voor Ymere 63 sociale huurwoningen in een sculpturaal bakstenen gebouw, direct aan het water. De golvende gevels verbinden de architectuur van de Spaarndammerbuurt met de nieuwe woonwijk. Binnen biedt diezelfde gevelbeweging bewoners een breed, overhoeks uitzicht op het water en de stad.
Het ontwerp bouwt voort op het stedenbouwkundige plan van Sjoerd Soeters, waarin het thema ‘de rode rondingen’ deze entree van de Houthavens bepaalt. Samen met het aangrenzende woonblok vormt De Sfinx een ensemble rond de toegangsweg. De rode bakstenen buitengevels en de lichte binnenzijden suggereren één bouwblok dat door de weg wordt doorsneden. Aan de zuidoostelijke rand van de wijk neemt De Sfinx een markante positie in het water in. Richting de Spaarndammerbuurt vouwt de gevel naar binnen en ontstaan twee uitgesproken koppen.
De verwijzing naar de Amsterdamse School krijgt vorm in de plastiek van het metselwerk, de horizontale belijning en de zorgvuldig uitgewerkte beëindiging van het gebouw. Het nabijgelegen Het Schip vormt daarbij een belangrijk referentiepunt. Drie golvende banden geven de gevel zijn ritme. De bovenste twee bouwlagen zijn door een verticale metselwerktextuur en keramische muurafdekkers visueel samengebracht tot één architectonische eenheid. Het ontwerp is tevens verwant aan de Kraaipanschool, die het bureau eerder samen met Ymere realiseerde.
De golven volgen de waterlijn en zijn uitgewerkt als ruime erkers. In vrijwel alle woningen verbreden zij het perspectief vanuit de woonkamer: bewoners kijken zowel voor zich uit als langs de gevel. Zo krijgt de sculpturale buitenzijde een directe betekenis voor de ruimtelijke kwaliteit van de woning. Een waterdichte betonnen onderbouw maakt bovendien woningen mogelijk die vlak over het wateroppervlak uitkijken. De gebogen gevel en de afgeschuinde kavel leiden, binnen een herhaalbare opzet, tot uiteenlopende woningplattegronden.
Aan de binnenzijde ligt een gedeelde binnentuin, toegankelijk voor alle bewoners. Een poort vormt de entree tot het binnenhof en legt een verbinding tussen het plein en het water, met een zichtlijn richting de Pontsteiger. Door de geluidbelasting van het verkeer rond de Spaarndammertunnel konden aan de belaste buitengevels geen balkons worden opgenomen. Voor een deel van de woningen zijn daarom aan de hofzijde buitenruimten in de galerijen geïntegreerd, gericht op de avondzon. Waar de omstandigheden dit toelieten, zijn aanvullende balkons of terrassen gerealiseerd.
De geluidbelasting vroeg ook om een specifieke uitwerking van de te openen ramen. Bij de zwaarst belaste gevels zijn hiervoor geluidwerende lamellen toegevoegd. Aan de binnenzijde zijn deze geperforeerd, met geluidabsorberend materiaal erachter. Deze voorziening maakt het mogelijk om ramen te openen met minder hinder van het verkeer.
De uitwerking binnen de financiële kaders van sociale woningbouw vroeg om gerichte keuzes in architectonische middelen. De expressie is geconcentreerd in de gevelvorm, de metselwerkverbanden en een beperkt aantal zorgvuldig ontworpen principedetails. Vaste stramienen en herhaling in de gevelgeometrie maakten de rondingen uitvoerbaar. Daardoor kon de detaillering over het gehele gebouw worden doorgezet, terwijl ruimte bleef voor de uitzonderingen die de kavel en de verschillende woningen met zich meebrengen.
Ymere, Hoogeveen architecten en Dura Vermeer stemden de architectonische ambities gedurende het proces af op budget en maakbaarheid. Ymere hield de uitgangspunten tot aan de oplevering helder, terwijl Dura Vermeer de vertaling naar engineering en uitvoering uitwerkte. Proefstukken op de bouw, materiaalmonsters en overleg met onderaannemers maakten de gewenste detaillering vooraf concreet. Zo kon de aandacht voor het metselwerk worden vastgehouden tot in de uitvoering, waar de rondingen en aansluitingen het uiteindelijke karakter van het gebouw bepalen.
| Oplevering | 2025 |
| Opdrachtgever | Ymere |
| Constructeur | Strackee |
| Bouwkunding aannemer | Dura Vermeer en Vastgoed Amsterdam |
| Fotograaf | Patrick Coerse, Dick Holthuis |
| Adviseur bouwfysica | Nieman Raadgevend Ingenieurs |